ที่มาของโครงการ

ในปี 2560 คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์และการออกแบบ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี ร่วมกับ สำนักงานนวัตกรรมแห่งชาติ (สนช.) ได้ทำการสำรวจและวิจัย “ย่านนวัตกรรมกรุงเทพ” โดยมุ่งเน้นที่การพัฒนาพื้นที่ คลองสาน ให้เป็นย่านนวัตกรรม

ผลการวิจัยสะท้อนให้เห็นถึง ศักยภาพของพื้นที่คลองสาน ในหลายมิติ ได้แก่ ปัจจัยทางเศรษฐกิจ สังคม วัฒนธรรม และระบบขนส่งสาธารณะระบบรางทั้งในปัจจุบันและอนาคต (โดยมีโครงการระบบรางอีก 4 สาย ได้แก่ สายสีเขียว สีทอง สีน้ำเงิน และสีแดง) นอกจากนี้ คลองสานยังมี ทำเลที่ตั้ง ซึ่งเชื่อมต่อกับย่านสำคัญอื่น ๆ ของกรุงเทพมหานคร เช่น ย่านเมืองเก่า ย่านวัฒนธรรม ย่านธุรกิจสำคัญ และย่านเมืองใหม่ฝั่งธนบุรี ซึ่งปัจจัยเหล่านี้ได้กลายเป็นตัวกระตุ้นให้เกิด การพัฒนาอสังหาริมทรัพย์ อย่างมาก บริเวณริมรถไฟฟ้าและริมแม่น้ำเจ้าพระยา

ผลกระทบและปัญหาที่เกิดขึ้น

 

อย่างไรก็ตาม การพัฒนาดังกล่าวส่งผลให้เกิด การเร่งพัฒนาพื้นที่ และ การแข่งขันด้านราคาสูง ของอสังหาริมทรัพย์ ซึ่งกระทบต่อชุมชนหรือแหล่งที่อยู่อาศัยเดิม (สำนักงานนวัตกรรมแห่งชาติ, 2562) โดยผลกระทบที่สำคัญ ได้แก่:

• ราคาที่ดินที่สูงขึ้น

• แหล่งงานและลักษณะงานที่เปลี่ยนแปลงไป

• ลักษณะที่อยู่อาศัยที่เข้าถึงได้ยาก สำหรับคนชั้นกลาง

• การขาดพื้นที่สาธารณะที่มีคุณภาพ สำหรับชุมชน

โดยเฉพาะอย่างยิ่ง การเปลี่ยนแปลงด้านอสังหาริมทรัพย์ที่เกิดจากการ เก็งกำไร และการตอบสนองความต้องการเดินทางไปยังแหล่งงาน ทำให้อาคารที่พักอาศัยรูปแบบใหม่ส่วนใหญ่สนับสนุนกลุ่มตลาด ชนชั้นกลางค่อนไปทางสูง

ในขณะเดียวกัน ย่านคลองสานยังมี อาคารอพาร์ตเมนต์ขนาดเล็กราคาไม่แพง ซึ่งมักมีทำเลที่เข้าถึงยากหรือมีความแออัด แม้จะเหมาะสำหรับกลุ่มนักศึกษาที่เพิ่งจบใหม่หรือผู้เริ่มต้นทำงาน แต่เมื่อเกิด การระบาดของไวรัสโควิด 19 อาคารเหล่านี้กลับเป็นปัจจัยที่เพิ่ม ความเสี่ยงในการแพร่ระบาด ภายในอาคารและชุมชนอย่างมาก

การเปลี่ยนแปลงนี้ ประกอบกับการลดลงของรายได้จากการท่องเที่ยว แหล่งงานและธุรกิจที่หายไปอย่างรวดเร็ว ได้ส่งผลกระทบโดยตรงต่อรายได้และคุณภาพชีวิตพื้นฐานของหลายครอบครัว นอกจากนี้ วิกฤตยังสะท้อนให้เห็นว่า ลักษณะอาคารที่พักอาศัยเดิมไม่สามารถรองรับรูปแบบการดำเนินชีวิตและการทำงานจากที่พัก (Work From Home) ที่กำลังเปลี่ยนไปได้ทั้งหมด ซึ่งความเสี่ยงและการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมเหล่านี้มีผลต่อการตัดสินใจเลือกสถานที่พักอาศัยของผู้ที่กำลังมองหาที่อยู่อาศัยใหม่

ดังนั้นในปี 2566 จึงได้ริเริ่มโครงการ “นโยบายสาธารณะสำหรับเมืองและรูปแบบการอยู่อาศัยหลังการระบาดของไวรัสโควิด 19 เพื่อสุขภาวะที่ดี ผ่านการพัฒนาแพลตฟอร์มข้อมูลเปิด และกระบวนการสร้างพื้นที่ (Place Making) กรณีศึกษาเขตคลองสาน กรุงเทพมหานคร” ขึ้น เพื่อหาแนวทางแก้ไขปัญหาและผลกระทบด้านที่อยู่อาศัยและสุขภาวะของชุมชนคลองสาน ที่เกิดจากการเร่งพัฒนาพื้นที่ การเก็งกำไรอสังหาริมทรัพย์ และข้อจำกัดของที่พักอาศัยเดิมในช่วงหลังการระบาดของโควิด-19